Rome (augustus 2009)

Castel Sant'Angelo (Engelenburcht)

Met de stadsbus rijd ik naar de andere zijde van de Tiber en stap uit bij een aquaduct foto 1) en dan is het een klein eindje lopen naar de Engelenburcht, waar ik een uur voor sluitingstijd aankom. Dat is net genoeg. De Engelenburcht werd gebouwd op een cylindervormig mausoleum van keizer Hadrianus. Na de val van het Romeinse rijk deed het dienst als gevangenis, fort, onderdeel van de stadsmuur en als toevluchtsoord van de pausen (en is als zodanig ook bekend uit het boek "Het Bernini-mysterie"). In 590 zag paus Gregorius de Grote, lopend aan het hoofd van een processie tegen de pest, de aartsengel Michael boven het fort staan en zijn zwaard in de schede teken. Als dank voor het einde van de pest werd het beeld van de aartsengel op de burcht gezet en daardoor kreeg deze de naam Engelenburcht. Het kasteel is nu als museum ingericht en er zijn verblijven van de pausen, martelkamers, oude wapens, kleding en fresco's te zien. Via een rondlopende helling in het kasteel (foto 2) kom ik op de galerijen en een trap brengt mij naar het terras waar het beeld van de aartsengel staat. Hier heb ik een prachtig uitzicht over Rome, de Tiber en de Ponte Sant'Angelo (foto 3,4). Op de Engelenbrug (foto 5) die in 134 werd gebouwd door Hadrianus, staan tien beelden van engelen, gemaakt door leerlingen van Bernini. Over die brug loop ik na mijn bezoek het centrum van Rome weer in.

Rome bij nacht

Na mijn bezoek aan de Engelenburcht loop ik richting het Piazza Navona. Het is mij door de receptionist van het hotel afgeraden bij Piazza Navona te eten en ik zie waarom: je wordt hier enorm afgezet. Bij een pleintje verderop, het Piazza Sforza Cesarini, eet ik heel erg lekker en uitgebreid Italiaans. (Want voor zowel eten als wijn zit je in Italië heel goed en je moet jezelf tenslotte verwennen.) Na afloop besluit ik Rome bij nacht te verkennen. De Italianen zijn heel goed in het verlichten van monumenten en gebouwen. Zo ook bij het Piazza Navona (foto 1-5). Het is hier gezellig druk met veel (straat)kunstenaars en er is zelfs een bijeenkomst ter ere van Michael Jackson. De Sant'Agnese in Agone (foto 2,3) en Bernini's Fontana dei Quatro Fiumi (foto 4) zijn heel mooi verlicht. Ik ga aansluitend naar de Spaanse Trappen (foto 6-8) en de Trevi-fontein (foto 9,10). Beide wil ik ook de volgende dag bezoeken, maar de sfeer bij avond is zo bijzonder: de vele mensen, de verlichting! Bij de Spaanse Trappen en bij de Trevi-fontein is het helemaal druk. De prachtige barokke Santi Vicenzo e Anastasio, de Bulgaars orthodoxe kerk bij de Trevi-fontein is ook van binnen prachtig en geraffineerd verlicht (foto 11-13). Net als iedereen neem ik een Italiaans ijsje bij een van vele ijszaken bij de fontein. Het is bijna middernacht als ik vertrek en dan zit het nog vol mensen.

Via Appia: Catacombe di San Callisto (Catacomben van Calixtus)

De Via Appia Antica was een belangrijke doorgangsroute in het Romeinse Rijk. De weg werd al aangelegd in 312 v. Chr. en was zo belangrijk dat ze de Koningin der Wegen werd genoemd. Het was de weg van de begrafenisstoeten en van de triomftochten. Veel Romeinen lieten hun graftomben bouwen langs deze weg. Toen de eerste christenen in de eerste eeuw hun doden wilden begraven, mocht dit niet binnen de stadsmuren. Daarom werden er langs de Via Appia catacomben uitgehakt, die in loop van de tijd uitgroeiden tot grote en diepe ondergrondse dodensteden. De Via Appia Antica bestaat nog steeds en is sinds 1996 een groot archeologisch park. De weg trekt veel toeristen, bijvoorbeeld op zondag als de weg is gesloten voor autoverkeer, met name voor de catacomben. Ik bezoek op deze zondagmorgen de Catacomben van San Callisto. Een gids geeft een rondleiding door het bizarre onderaardse doolhof met overal nissen waarin de lijken werden gelegd. Er liggen hier vooral graven van martelaren uit de 2e en 3e eeuw. De nissen werden oorspronkelijk afgesloten met een marmeren plaat met fresco's waarvan nog slechts wat delen te zien zijn. Er zijn ook de graven van een aantal van de eerste pausen en de crypte van Santa Cecilia.

Thermen van Caracalla

Aan het begin van de Via Appia passeer en bezoek ik vervolgens het enorme complex van de badhuizen van Caracalla. De Terme di Caracalla of Severische Thermen werden gebouwd in opdracht van de keizer Caracalla en werden in 217 geopend. Het complex was ongeveer 10 hectare groot en bood plaats aan 1500 mensen. Helaas hebben de Goten in 537 veel vernield, maar de ruines laten nog steeds zien wat een enorm en luxueus complex (foto 1) dit geweest moet zijn. De audiotour brengt me achtereenvolgens door de apodyteria (kleedkamers, foto 2), de palaestra (gymnastiekruimten), het frigadrium (koudwaterbad, foto 3), het natatio (zwembad, foto 4) en langs de tuinen, het caldarium (foto 5) en de bibliotheek (foto 6). Het was hier dus een compleet recreatieoord. Omhoog kijkend valt op hoe enorm groot alles geweest met zijn en als je dan hoort dat alles met marmer en mozaïeken bekleed was, dan moet dit alles vroeger echt overweldigend geweest zijn.

Van Piazza del Popolo naar de Spaanse Trappen

Van de Thermen van Caracalla neem ik de metro naar het Piazza del Popolo. Dit grote monumentale plein dankt zijn naam aan de kerk Santa Maria del Popolo. Je komt het plein op door de Porto del Popolo (foto 1,2) en ziet dan aan beide zijden van een Egyptische obelisk in het midden van het plein twee bijna gelijke kerken, de Santa Maria di Montesanto en de Santa Maria dei Miracoli. Naast de kerken lopen drie belangrijke hoofdstraten die het Piazza del Popolo met de wijk Il Tridente verbinden. Het neoclassistische Piazza del Popolo bestaat uit twee halve cirkels met elk hun fontein. Aan een van de zijdes is een terrastuin (foto 4) die leidt naar de heuvel Pincio. Als ik deze beklim krijg ik een fantastisch uitzicht over het plein (foto 5) en ik kijk zelfs tot aan de Sint Pieter.

Van het Piazza del Popolo loop ik naar het Ara Pacis Augustae (foto 7). Dit vredesaltaar bij het mausoleum van keizer Augustus was al in de Romeinse tijd een beroemd monument. Het dateert uit 9 v. Chr. Het altaar is gemaakt van wit marmeren in de reliëfs is prachtig klassiek beeldhouwwerk te zien, onder andere van een processie met aan het hoofd Augustus. Na een kort bezoek, loop ik verder naar het Piazza di Spagna, waar het nu een stuk rustiger is dan toen ik hier de vorige avond was (zie foto's "Rome bij nacht"). Het Piazza di Spagna is namelijk het plein met de Scalinata della triniti dei Monti oftewel de Spaanse Trappen (foto 8,9). De Scalinata werd gebouwd in de 18e eeuw ter vervanging van een voetpad dat het plein verbond met de Franse kerk Trinita dei Monti (foto 10).

Fontana di Trevi (Trevifontein)

Mijn volgende bestemming bereik ik ook te voet en dat is de Fontana de Trevi (Trevi-fontein). De barokke Trevi-fontein is een van de nieuwste monumenten, want hij werd pas in 1750 voltooid. Het ontwerp is van Nicola Salvi in opdracht van paus Clemens XII. Het stempel van de Clemens XII staat middenboven op de fontein (foto 7). In het centrale deel staat de oceaangod Neptunus (foto 3) die op een schelpenwagen komt aangereden, getrokken door twee zeegoden met elk een paard, een wild paard en een rustig paard (wat staat voor de onberekenbaarheid van de oceaan). De figuren in de nissen stellen Overvloed en Gezondheid voor. De Trevi-fontein is ontzettend populair bij toeristen en ook nu was het er (ondanks of dankzij de hitte) heel druk (foto 8), net als de vorige avond (zie foto's "Rome bij nacht"). Misschien komt dat ook omdat iedereen een foto schijnt te willen die laat zien dat hij of zij muntjes achterover gooit in de fontein. Dit zou er voor zorgen dat je nog eens terug komt in Rome. (Ik heb geen muntjes gegooid, maar hoop toch nog eens naar deze geweldige stad terug te gaan.)

Pantheon

Via een aantal mooie pleinen, zoals het Piazza Colonna, loop ik verder naar het Piazza della Rotondo waar het beroemde Pantheon staat (foto 1). Het Pantheon werd gebouwd door Marcus Agrippa in 27 v. Chr. en later verbouwd door Hadrianus. Het diende als tempel voor de Romeinse goden, maar werd in 608 omgevormd tot een christelijke kerk. Het Pantheon is een geniale architecturale prestatie. Het bestaat uit een grote cylinder met een diameter van 43 meter, een koepel, waarin een 9 meter grote ronde opening zit (foto 2) en een rechthoekige gevel met 16 zuilen. De diameter van het gebouw is gelijk aan de hoogte. Het gat in de koepel, de oculus, is de enige opening waardoor buitenlicht naar binnen komen en dat geeft een heel bijzondere lichtval. Op 21 juni om 12 uur valt het licht door de oculus precies op een steen voor de ingang.

Door zijn vorm en geometrie is het Pantheon van een bijzondere schoonheid. De kerk heeft daarnaast een prachtig interieur waar ik heel lang gewoon naar heb zitten kijken vanaf een kerkbank. Ik ben niet de enige die dat doet, want het is heel druk in de kerk. In het Pantheon is ook de tombe van Rafael te vinden. Zijn graf valt mij eigenlijk wat tegen voor zo'n geweldige kunstenaar. Er zijn ook graven voor de vroegere koninklijke familie. Op het mooie plein buiten staat een fontein uit 1578, met daarbij een Egyptische obelisk uit 1711.

Piazza Navona en Campo de' Fiori

Van het Pantheon loop ik daarna naar het Piazza Navona, dat in mijn gids genoemd wordt als een van de mooiste pleinen van Rome. Het plein is gebouwd op de omtrekken van een vroeger stadion. In de 17e eeuw werd het gebied ingericht als het huidige Piazza Navona in barokstijl. Toen werden ook de mooie fonteinen zoals de Fontana dei Quattro Fumi van Bernini (zie foto's "Rome bij nacht") gebouwd. Op het plein staat de Sant'Agnese in Agone (foto 1-3). De kerk is ontworpen door Borromini in de vorm van een Grieks kruis (met vier even lange armen). Het prachtige plein zelf is een levendig punt in Rome waar mensen lopen en kunstenaars proberen hun geld te verdienen (foto 4,5). Van Piazza Navona vervolg ik mijn wandeling door Rome naar het Piazza Campo de' Fiori. Dit is in de week het levendigste en kleurrijkste plein van de stad, want hier wordt elke ochtend de markt gehouden sinds deze in 1869 van het Piazza Navona werd verplaatst. Ik ben er op zondag en dus is er geen markt. Bij een cafeetje ga ik zitten om met bier en de hapjes die je in Rome altijd bij een drankje krijgt, eens rustig de voorbijlopende mensen te bekijken, iets wat ik altijd graag mag doen. Rond acht uur ga ik terug naar mijn hotel en eten bij de Taverna Pretoriana.